پایان نامه بررسی تأثیر آموزش پیش دبستانی بر یادگیری مهارتهای روانی – حركتی و سازگاری اجتماعی دانش‌آموزان دوره ابتدائی

پایان نامه بررسی تأثیر آموزش پیش دبستانی بر یادگیری مهارتهای روانی – حركتی و سازگاری اجتماعی دانش‌آموزان دوره ابتدائی
رشته تحصیلی : پژوهش ها

فرمت فایل : doc

تعداد صفحات : 130

حجم فایل (به کیلوبایت) : 119

فرمت دانلود : رار/ زیپ

مبلغ : 12500 تومان

خرید و دانلود

پایان نامه بررسی تأثیر آموزش پیش دبستانی بر یادگیری مهارتهای روانی – حركتی و سازگاری اجتماعی دانش‌آموزان دوره ابتدائی

مقدمه:

 

موفقیت كودكان در مدرسه تا حدودی به رویدادهایی بستگی دارد كه آنها قبل از ورود به مدرسه تجربه كرده‏اند. آمادگی كودكان برای ورد به مدرسه و موفقیت بعدی آنها در تحصیل، با جنبه‏های مختلف رشد آنها مرتبط است. عواملی از قبیل رشد جسمی، اجتماعی، شناختی، دانشی و چگونگی یادگیری در تعیین موفقیت آنها در مدرسه نقش دارند.

 

در گذشته، عقیده بسیاری بر این بود كه ورود كودكان به دبستان، آغاز یادگیری و شكوفایی آنها در همه ابعاد رشد است. اما امروزه در پرتو تلاش صاحب‏نظران مختلف، مسیر تفكر و برنامه‏ریزی به سمت بارور كردن آموزش‏های پیش از دبستان، به عنوان پیش‏نیاز ورود كودكان به مدرسه، تغییر كرده است. بی‏شك پیشرفت در ابعاد گوناگون رشد در سنین بالاتر و حتی مرحله زمینه‏سازی برای اصلاح اعمال و حركات مختلف كودكان با توجه به پژوهشهای اخیر (برای مثال ویلیامز1، 1983؛ به نقل از مفیدی، 1375)، نوعی دگرگونی اندیشه را در زمینه رشد جسمی و حركتی كودكان در سالهای اولیه كودكی به وجود آورده است. در دو سه دهه اخیر نیز در بسیاری از موسسه‏های آموزشی و تربیتی (به ویژه در جامعه ما) تمایل و گرایش زیادی در چرخش تاكید از مهارتهای حركتی و جسمی به سمت زمینه‏های رشد شناختی و ذهنی كودكان حس شده است (مفیدی، 1375). هر چند مهارتهای حركتی و شناختی لازم و ملزوم یكدیگرند و در برخی از دیدگاههای رشد مثل تئوری پیاژه2 (1374)، مهارتهای حركتی زیربناء و لازمة مهارتهای شناختی هستند.

 

با توجه به پیشرفت علم و تكنولوژی در قرن حاضر و تبلور این نكته كه شكوفایی یك كشور از بستر آموز/ش و پرورش برمی خیزد، نیاز به گسترش دوره پیش از دبستان، بیش از گذشته خود را نمایان می سازد. بنابراین لازم است كه برنامه كیفی و كمی مناسب و در خور نیازهای جسمی و روانی برای كودكان پیش‏دبستانی، با توجه به ویژگیهای این دوره از رشد، تهیه و تدارك دیده شود. اما پیش نیاز برنامه‏ریزی و سرمایه‏گذاری در این زمینه، انجام پژوهشهایی است از روش شناسی و مبنای نظری درستی برخوردار باشند تا با توجه به نتایج حاصله، بتوان تا حدودی نیازهای جامعه در این زمینه برطرف شود و گام‏هایی هر چند جزئی در زمینه بهبود وضعیت آموزشی و تربیتی برداشته شود.

 

 

 

بیان مسأله:

 

درخصوص آموزش پیش دبستانی، دیدگاههای مختلف و گاه متعارضی ارائه شده است. از یك سو افرادی نظیر الكایند[1]، 1987؛ سیگل[2]، 1987؛ كانینگ[3] و لیون[4]، 1991؛ به نقل از لفرانسیوس[5]، 1996) معتقدند كه نباید كودكان را بی محابا به سمت آموزش های پیش دبستانی بكشانیم و جو حاكم بر بسیاری از برنامه های پیش دبستانی ممكن است كودكان آنطور كه باید و شاید به سوی پیشرفت رهنمون نسازد. دلیلی كه برای تدارك برنامه پیش دبستانی وجود دارد این است كه در حین آموزش های پیش از دبستان، كودكان تجاربی را می آموزند كه ممكن است در خانه نتوانند از اثرات مثبت چنین تجاربی برخوردار باشند. اما كانینگ و لیون (1991؛ به نقل از لفرانسیوس، 1996) بر این باورند كه افسانه تجارب اولیه[6] به این امر منجر شده كه ما نقش بزرگسالان را در محیط‏های پیش دبستانی كه باید فرصتی مناسب برای كودكان فراهم كنند را نادیده بگیریم. از سوی دیگر بسیاری از صاحبنظران (مثل دومان[7]، 1984؛ رسكولا[8]، 1991؛ پاندی[9]، 1991؛ به نقل از لفرانسیوس، 1996) معتقدند كه تجارب پیش دبستانی تاثیر مثبتی بر رشد كودكان خواهد گذاشت.

 

تاكید بر آموزش و پرورش در دوره پیش‏دبستان به علت واقع گرایی، بینش، تلاش و كوشش افراد بسیاری است كه عمر خود را صرف این كار كرده اند. اگر با توجه به منابع معتبر، از افلاطون
(427-347 قبل از میلاد مسیح) كه آغاز آموزش‏های اولیه را از هنگام تولد دانسته‏اند، بگذریم و (باربور، 1986)، باید بپذیریم كه افرادی مثل جان آموس كمینوس، ژان ژاك روسو، پستالوزی، فروبل، ماریامونته سوری، پیاژه و پژوهشگران كنونی جوامع مختلف و نیز جامعه علمی و فرهنگی ایران، در شناخت هویت واقعی این دوره از آموزش و نتایج اثر بخش آن بر سرنوشت كودكان كمك و یاری رسانده اند (مفیدی،1375).

 

در پژوهش حاضر، مهارتهای روانی ـ حركتی1 و سازگاری اجتماعی به عنوان متغیرهای اصلی در نظر گرفته شده‏اند. یكی از عوامل تعامل انسان با محیط، رفتارهای روانی ـ حركتی است. این رفتارها دارای تظاهرات متعددی مثلاً در كارهای صنعتی، حرفه‏ای، تكنیكی، مهارتهای شغلی، اعمال تجاری، وظایف روزمره، رانندگی، موسیقی، هنر و همینطور تربیت بدنی و ورزش می‏باشند، در حالی كه به نظر می رسد حیطه روانی اینگونه رفتارها مورد غفلت واقع شده است. مفیدی
(1375) بر ضرورت توجه به آمادگیهای جسمی و حركتی كودكان در دورة پیش از دبستان تاكید كرده است. او سعی كرده است ابتدا سالهای اولیه كودكی را به عنوان مرحلة ایده‏آلی برای یادگیری مهارتهای حركتی بشناساند، سپس قابلیت‏ها و تواناییهای كودكان را از نظر آموزش و یادگیری مهارتهای حركتی مد نظر قرار دهد.

 

به علاوه پژوهشهایی كه در زمینة مهارتهای روانی ـ حركتی و اثر برنامه‏های تمرینی بر افزایش و بهبود اینگونه مهارتها انجام شده است (بلیانی، 1377؛ یان و یان، 1991، رهبانفرد ، 1377 و خلجی و عماد، 1381) توانسته است تأثیر این برنامه‏های تمرینی را در بهبود مهارتهای روانی ـ حركتی نشان دهند.

 

از سوی دیگر مهارتهای اجتماعی نیز با مهارتهای روانی ـ حركتی ارتباط تنگاتنگ و نزدیكی دارند و جنبة مهمی از رشد كودك محسوب می شوند. هدف آموزشهای اولیه كودكان، اجتماعی بار آوردن (جامعه پذیری) آنان است (میزل2 ،1996، وینووسكیز3 ، 1994). توانایی برای ایجاد و حفظ ارتباطات با دوستان و بزرگسالان (همچون معلمان)، پایه و ركن اجتماعی شدن را در مدرسه شكل می‏دهد. مهارتهای اجتماعی كودكان ممكن است با پیشرفت تحصیلی بعدی آنها در ارتباط باشد (اسواتز1 و والكر2  ، 1984) و تجارب آنها با همسالان خود، احتمالاً روی نگرشهای آنان در ارتباط با مدرسه و یادگیری نیز تاثیر می‏گذارد (كاگان3  و همكاران 1995).

 

به مدد پژوهشهای مختلفی كه در زمینة تأثیر دورة پیش‏دبستانی برسازگاری اجتماعی دانش‏آموزان در دورة بعد انجام شده‏اند (نگاه كنید به كرمی و هیبت‏اللهی، 1377، تشكری و همكاران، 1364، اسحاق‏نیا، 1373)، این نكته خود را برجسته ساخته كه آموزشهای پیش دبستانی تأثیر بسزایی بر سازگاری اجتماعی ـ عاطفی دانش‏آموزان دبستانی دارد و لزوم برنامه‏ریزی مناسب در این زمینه برای پیش‏دبستانیها را گوشزد می‏كند. گالاهو و ازمان (1998) فعالیتهای حركتی را در پیشرفت تحول اجتماعی مؤثر می‏دانند و معتقدند كه شركت كودكان در فعالیتهای حركتی به تعامل موفق با دیگران، كنترل پرخاشگری، بروز هیجانات به روش جامعه‏پسندانه و فهم معنای درست و غلط كمك می‏نماید. مفیدی (1375) نیز فعالیتهای مربوط به كسب حركات ماهیچه‏ای درشت را در سایر جنبه‏های تحولی مثل تحول كلامی، زبان، مفاهیم مختلف و تحول اجتماعی مؤثر می‏داند. مثلاً فعالیت پرتاب توپ می‏تواند به مهارت در گرفتن بینجامد كه این مهارت زمینه‏ساز سبب رشد اجتماعی كودكان به هنگام شراكت در استفاده از توپ شود.

 

در مورد تفاوتهای جنسیتی در مهارتهای روانی ـ حركتی مطابق پیشینة پژوهشی، پسرها در مهارتهایی كه به نیرو و قدرت نیاز دارند، اندكی از دخترها جلوتر هستند ودخترها در مهارتهای حركتی ظریف و برخی مهارتهای درشت كه به تركیب تعادل خوب و حركت پا نیاز دارند مثل لی‏لی كردن و طناب بازی قوی‏تر هستند (كوكلی. 1990، گرین دوفر، لوكو، روزن گرن، 1996). در سازگاری اجتماعی نیز با توجه به اینكه دخترها هویت زنانه و پسرها، هویت مردانه پیدا می‏كنند، دخترها در روابط دوستی‏شان انحصاری هستند، زیرا بیشتر از پسرها انتظار صمیمیت دارند و دوستانشان بیشتر شبیه خودشان هستند (هارتاپ، 1996). به علاوه دخترها بیشتر پرخاشگری رابطه‏ای بروز می‏دهند و پسرها پرخاشگری مستقیم (كریك، كاساس و موشه، 1997، كریك، كاساس و كو، 1999).

 

بنابراین باتوجه به آمادگیهای جسمی، روانشناختی و اجتماعی كودك در دورة پیش‏دبستانی برای پیشرفت در جنبه‏های مختلف تحولی و گواهی پژوهشهای مختلف در تأثیر مثبت آموزشهای این دوره بر مهارتهای ادراكی ـ حركتی و سازگاری اجتماعی كودكان دورة ابتدایی، لزوم توجه بیشتر به آموزشهای پیش‏دبستانی از لحاظ كمی و كیفی و انجام پژوهشهای مناسب در جهت سنجیدن اثرات و نیز بهبود محتوا و انجام آموزشها، مفید و لازم به نظر می‏رسد.

 

ممكن است این سوال در ذهن متبادر شود كه بین مقوله مهارتهای روانی ـ حركتی و سازگاری اجتماعی چه ارتباطی می‏تواند وجود داشته باشد. این ارتباط چگونه و از طریق كدام مكانیزم صورت می‏گیرد. نكته ای كه ذكر آن ضروری به نظر می رسد اینكه مهارتهای تحولی از یكدیگر جدا شدنی و تفكیك پذیر نیستندو همه این مهارتها در بستر تجارب كودك فرا می بالند. در تئوری گزل (1379) مهارتهای روانی ـ حركتی و سازگاری با یكدیگر رابطه ای نزدیك دارند، زیرا كودكی كه از مهارتهای حركتی ضعیف باشد ممكن است در سازگاری شدن با محیط پیرامون و همسالان مشكل پیدا كنند. علاوه بر این، پیاژه (1374) نیز معتقد است كه مهارتهای حركتی دوره حسی ـ حركتی، زمینه سازی طرح‏واره‏هایی می شود كه این طرح‏واره‏ها در رشد انسان، زیربنای انطباق او با محیط را شكل می دهد.

 

علاوه بر این پژوهشهای انجام شده، تاكنون متغیرهای مهارتهای روانی ـ حركتی و سازگاری اجتماعی را یكجا مورد بررسی قرار نداده‏اند. بلكه هر كدام را در ارتباط با متغیرهای دیگری كه مناسب و ضروری تشخیص داده‏اند مورد ملاحظه قرار داده‏اند. بنابراین به نظر می‏رسد كه در پژوهشهای انجام شده خلایی وجود داشته باشد كه سعی پژوهش حاضر بررسی نوع ارتباط این متغیرها و تاثیر آموزش پیش دبستانی در مهارتهای روانی ـ حركتی و سازگاری دانش آموزان سال اول ابتدایی است.

 

 


 

1 Williams

 

2 Piaget

 

[1] Elkind

 

[2] Sigel

 

[3] Canning

 

[4] Lyon

 

[5] Lefrancois

 

[6] Myth of early experience

 

[7] Doman

 

[8] Rescorla

 

[9] Pandy

 

1 Psycho - motor

 

2 Meisels

 

3 Vinovskis

 

1 Swatz

 

2 Walker

 

3 Kagan

فهرست مطالب

 

 

 

عنوان                                                                                                                                                           صفحه

 

 

 

 

 

فصل اول: مقدمه

 

مقدمه................................................................................................................................................................. 1

 

بیان مساله .......................................................................................................................................................  2

 

ضرورت و اهداف تحقیق .................................................................................................................................. 6

 

اهداف پژوهش .................................................................................................................................................  7

 

فرضیه های پژوهش ........................................................................................................................................  7

 

تعاریف و اصطلاحات ......................................................................................................................................  8

 

 

 

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش

 

خلاصه ای از فصل دوم ................................................................................................................................  11

 

تاریخچه آموزش پیش دبستانی ..................................................................................................................  11

 

تعریف دوره پیش دبستانی ..........................................................................................................................  21

 

ویژگیهای كودك در دوره پیش دبستانی ...................................................................................................  21

 

اهداف دوره پیش دبستانی ..........................................................................................................................  25

 

مهارتهای روانی ـ حركتی در دوره دبستان ...............................................................................................  27

 

تحول حركت در كودكان دبستانی ..............................................................................................................  29

 

مهارتهای روانی ـ حركتی ............................................................................................................................  31

 

سازگاری اجتماعی ........................................................................................................................................  42

 

روابط با همسالان .........................................................................................................................................  48

 

وظیفه مهد كودك و مراكز پیش دبستانی از دیدگاه آدلر .........................................................................  66

 

پیشینه پژوهش .............................................................................................................................................  73

 

 

 

فصل سوم: روش شناسی

 

روش پژوهش ................................................................................................................................................  90

 

ابزار پژوهش ..................................................................................................................................................  90

 

جامعه آماری .................................................................................................................................................  92

 

گروه نمونه و روش نمونه گیری ...................................................................................................................  92

 

متغیرها ..........................................................................................................................................................  93

 

روش اجرای پژوهش ....................................................................................................................................  93

 

روشهای آماری ..............................................................................................................................................  93

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل اطلاعات

 

تجزیه و تحلیل نتایج ....................................................................................................................................  95

 

یافته های جانبی پژوهش .........................................................................................................................  102

 

 

 

فصل پنجم: یافته های پژوهش و بحث دربارة نتایج آن

 

محدودیت های پژوهش ............................................................................................................................  118

 

پیشنهادات .................................................................................................................................................  118

 

 

 

منابع ..................................................................................................................................................................  121

 

ضمائم ..............................................................................................................................................................   130