پایان نامه نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران

پایان نامه نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران
رشته تحصیلی : زبان و ادبیات فارسی

فرمت فایل : doc

تعداد صفحات : 208

حجم فایل (به کیلوبایت) : 4136

فرمت دانلود : رار/ زیپ

مبلغ : 20000 تومان

خرید و دانلود

پایان نامه نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران

حضور مؤثر حیوانات در حیات آدمی باعث شده که این موجودات ابتدا در حیات اساطیری و سپس به شکل نمادین در خدمت اندیشه­های انسان قرار گیرد. قابل توجه است که حیوانات علاوه بر حضور در اساطیر و حماسه­ها، بعدها در داستان­های عرفانی، تعلیمی و حکایات پندآموز نیز نقش­آفرینی می­کنند.

یکی از آثاری که حیوانات در آن ایفای نقش می­کنند «کلیله و دمنه» است که اصل آن به نام «پنجاتنترا» از سرزمین هند و جایگاه رواج و شهرت آن در سرزمین ایران بوده است و در میان هر دو ملت ایران و هند جایگاه و اهمیت ویژه­ای دارد. با تأمل در نقش و کنش حیوانات این اثر مشاهده می­شود حیوانات نقش­آفرین آن، روزگاری کهن دارای نقش و جایگاه مهمی در اساطیر بوده­اند. برخی حیوانات آن همچنان پشتوانه­ی اساطیری و نمادین خود را حفظ کرده­اند و کنش­های آن­ها نیز مطابق جنبه­ی نمادین­شان در اساطیر است.

نگارنده در پژوهش حاضر به نمادشناسی حیوانات کلیله و دمنه بر مبنای اساطیر هند و ایران و مقایسه­ی پشتوانه­­ی اساطیری آن­ها در دو سرزمین و همچنین به بررسی کنش­های این حیوانات در حکایت­های کلیله و دمنه، پرداخته است. ساختار پژوهش در نگاهی گذرا چنین است: فصل اول شامل «كلیات» است و فصل دوم به نمادشناسی حیوانات «كلیله و دمنه» بر مبنای اساطیر هند و ایران اختصاص دارد. در فصل سوم، كنش­های حیوانات در «كلیله و دمنه» و ساختار چند حكایت، مورد مقایسه و بررسی قرار می­گیرد. فصل چهارم، شامل نگاهی هر چند گذرا، به جایگاه «كلیله و دمنه» در چند اثر عرفانی است. در فصل پنجم نتیجه­ی مباحث این پژوهش بیان خواهد شد.

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات

1- مقدمه2

1-1: نماد2

1-2: نماد و اسطوره4

1-3:جایگاه حیوانات در اساطیر6

2- ضرورت تحقیق9

3- اهداف تحقیق10

4- روش تحقیق10

5- پیشینه تحقیق13

فصل دوم: نمادشناسی

ا- حکایت «مرد در چاه»

بخش اول: خلاصه حکایت15

بخش دوم: نمادشناسی 17

1- زنبور17

2- شتر17

3- مار18

4- موش19

5- درخت21

6- چاه21

بخش سوم: تحلیل حکایت 24

2- حکایت «شیر و گاو»

بخش اول: خلاصه حکایت26

بخش دوم: نمادشناسی 27

1- گاو27

1-1:گاو در اساطیر ایران28

1-1-1: قربانی گاو در آیین میترایی28

1-1-2:قربانی گاو در آیین زرتشتی29

1-1-3:جمشید و قربانی گاو30

1-1-4: فریدون و گاو «برمایه31

1-2: گاو در اساطیر هند32

1-2-1: ایندرا و گاو32

1-2-2: شیوا و ورزاو33

1- 3: فلسفه­ی قربانی گاو34

1-4 : ارتباط گاو و زن با باران و حیات35

1-5 :بن­مایه­ی مرگ و زندگی37

1-6 : نمادشناسی گاو38

2- شیر39

2-1: شیر در اساطیر ایران39

2-2: شیر در اساطیر هند41

2-2-1: ویشنو42

2-2-2: دوی42

2-2-3: گانشه42

2-2-4 : شیوا 43

2- 3: نمادشناسی شیر43

3- شغال44

3-1: شغال در ایران44

3-2: شغال در هند45

3-3 : نمادشناسی شغال45

بخش سوم: تحلیل حکایت45

3- حکایت «مرغ باران»

بخش اول: خلاصه حکایت47

بخش دوم: نمادشناسی 48

 1- طیطوی48

2- گرودا49

3- سیمرغ50

3-1: سیمرغ در اوستا50

3-2:سیمرغ در شاهنامه 51

بخش سوم:تحلیل حکایت52

4- حکایت «ملک پیلان و خرگوش»

بخش اول: خلاصه حکایت56

بخش دوم: نمادشناسی56

1- خرگوش 56

1-1: خرگوش در ایران57

1-2: خرگوش در هند57

1-3: نمادشناسی خرگوش58

2- فیل59

2-1: فیل در ایران59

2-2: فیل در هند60

2- 3: نمادشناسی فیل61

بخش سوم: تحلیل حکایت 61

1- ماه در ایران 62

2- ماه در هند63

3- ماه و زن64

4- ارتباط آب و ماه در ایران65

5- ارتباط آب و ماه در هند65

6- ارتباط ماه و مرگ67

5- حکایت «بوف و زاغ»

بخش اول: خلاصه حکایت68

بخش دوم: نمادشناسی70

 1- زاغ(کلاغ70

1-1: زاغ(کلاغ) در ایران70

1-2: زاغ(کلاغ) در هند71

1-3 : نمادشناسی زاغ(کلاغ71

2- جغد72

2-1: جغد در ایران72

2-2: جغد در هند72

2-3 : نمادشناسی جغد73

بخش سوم: تحلیل حکایت73

1- خویشکاری زاغ در باب «بوف و زاغ73

1-1:چاره­جویی زاغ با آتش74

2- خویشکاری جغد در باب «بوف و زاغ75

2-1: غار76

4- تقابل نمادین زاغ و جغد78

6- حکایت «سیاح و زرگر»

بخش اول: خلاصه حکایت79

بخش دوم: نمادشناسی80

1- مار80

1-1: مار در ایران80

1-2: مار در هند81

1- 3: نمادشناسی مار82

2- ببر84

2-1: ببر در ایران84

2-2: ببر در هند85

2-3: نمادشناسی ببر86

3- بوزینه(میمون86

3-1: بوزینه در ایران87

 3-2: بوزینه در هند 87

3-3: نمادشناسی بوزینه88

بخش سوم: تحلیل حکایت88

7- دیگر حیوانات «کلیله و دمنه»

1-آهو89

2- باخه90

3- بط91

4- پلنگ92

5- خر92

6- خرچنگ93

7- راسو93

8- روباه94

9- غوک94

10- کبوتر95

11- گربه96

12- گرگ96

13- ماهی97

فصل سوم: بررسی کنش­های حیوانات و تحلیل ساختاری چند حکایت

بخش اول: بررسی کنش­ها100

1- آهو100

2- باخه100

3- ببر101

4- بط101

5- بوزینه101

6- پلنگ101

7- جغد101

8- خر101

 9- خرچنگ102

10- خرگوش102

11- راسو 102

12- روباه102

13- زاغ103

14- شتر103

15- شغال103

16- شیر104

17- غوک 106

18- فیل 107

19- کبک107

20- کبوتر107

21- گاو107

22- گربه107

23- گرگ108

24- مار108

25- ماهی108

26- مرغ ماهیخوار108

27- موش108

بخش دوم: تحلیل ساختاری چند حکایت109

1- حکایت «شیر و خرگوش» 109

1-1: بررسی ساختار کلی دو حکایت111

1-2:تحلیل تشابهات113

1-2-1: خصوصیات قهرمان در حکایت شیر و خرگوش113

1-2-2:خصوصیات قهرمان در حکایت بهیم سین و باکه114

1-3: خصوصیات ضد قهرمان115

1-3-1: در حکایت شیر و خرگوش115

 1-3-2: در حکایت بهیم سین و باکه115

1-4: چاره جویی­ها116

1-5:همانندیهای داستان ضحاک در شاهنامه با حکایت شیر و خرگوش و بهیما و باکه118

1-5-1: خصوصیات قهرمان در داستان ضحاک118

1-5-2:خصوصیات ضدقهرمان در داستان ضحاک118

1-5-3: چاره جویی در داستان ضحاک119

2- حکایت »شیر و گاو121

3-بررسی تطبیقی ساختار داستان بوف و زاغ با داستان پادشاه جهود و نصرانیان122

4- داستان پادشاه و برهمنان در کلیله و دمنه127

4-1 بررسی ساختاری داستان پادشاه و برهمنان در کلیله و دمنه با داستان بهرام گور و کنیزک در هفت­پیکر نظامی 129

فصل چهارم: بیان دو عامل دیگر ماندگاری «کلیله و دمنه»

بخش اول: بررسی چند اندیشه­ی بارز دینی134

1-1: زن در کلیله و دمنه134

1-2: زهد و ریاضت 138

1-3 : دوستی و ایثار و حفظ پیمان139

1-4 : حفظ جانوران و محیط زیست140

بخش دوم: کلیله و دمنه و تأویل­های رمزی143

فصل پنجم: نتیجه­گیری153

پی­نوشت167

تصاویر182

چکیده انگلیسی(abstract193

فهرست منابع 194

 نمودارها:

نمودار شماره(1156

نمودار شماره(2157

نمودار شماره(3158

 جداول:

جدول شماره(1)نمادها161

جدول شماره(2)کنش­ها163

جدول شماره(3)تطبیق ساختاری چند حکایت از کلیله و دمنه با داستان­های در ادبیات فارسی 166

 فهرست تصاویر:

تصویر 1: میترا در حال قربانی گاو(موزه واتیکان).(برگرفته از کتاب «آیین مهر»:50).

تصویر2:دورگا،تجسم نیروی خلاقه­ی شیوا(آیین مهر:61).

تصویر3 :خدای خورشید و كلاغ(آیین مهر:52).

تصویر4 : شیوا و خانواده­ی او. شیوا در حال به رشته كشیدن جمجمه مردگان است. نقاشی كانگرا1790، موزه­ی ویكتوریا و آلبرت(شناخت اساطیر هند:49).

تصویر5 :دورگا، یكی از جنبه­های زنانه­ی ایزد بزرگ، شیوا، كه زاده شد تا نابودگر دیوها باشد(دانشنامه اساطیر جهان:444).

تصویر6 : گرودا، شهریار پرندگان و مركوب و ناقل ویشنو(شناخت اساطیر هند:49).

تصویر7 : جتایو، تجسم گرودا، در حال حمله به «راونا» است؛ در این نبرد جتایو زخمی شد اما چندان زنده ماند كه «راما» را از ربوده شدن سیتا آگاه كند.نقاش مغول مربوط به سده­ی هفتم(شناخت اساطیر هند:106).

تصویر8 : دستبند برنجین مربوط به دوره­ی هخامنشی، مكشوفه از گنجینه جیحون(درآمدی بر اسطوره­ها و نمادهای ایران و هند:157).

تصویر9 : در آتش شدن سیتا برای اثبات پاكدامنی خود. نقاش مغولی سده هفدهم میلادی(شناخت اساطیر هند:111).

تصویر10 : كوزه­ی مربوط به زمان اشكانیان(درآمدی بر اسطوره­ها و نمادهای ایران و هند در عصر باستان:130).

تصویر11 : تندیس سرسوتی، ایزدبانوی آب، شعر و موسیقی در هند(شناخت اساطیر هند:159).

تصویر12 : ماه ـ زن(آیین مهر:52).

تصویر 13: تندیس دیانا، ایزدبانوی ماه در روم باستان(دانشنامه اساطیر جهان:384).

تصویر14 : كامه خدای عشق سوار بر فیلی نمادین و به هم برشده از زنانی كه در جستجوی محبت اویند. نقاشی تریچلی نوپولی، موزه­ی ویكتوریا و آلبرت(شناخت اساطیر هند:178).

تصویر15: كریشنا در حال رام كردن و رقصیدن بر تن اژدرمار اهریمن به نام كالیا، كالیا مقیم رود جمنا بود و كریشنا با رام كردن او به هنگام نوجوانی، مردمان ساحل رود را از وحشت رهانید. تندیس مفرغی از كهولا سده 16 میلادی، موزه ویكتوریا و آلبرت(شناخت اساطیر هند:101).

تصویر16: تندیس آسكله­پیوس، ایزد درمان در روم باستان(دانشنامه اساطیر جهان:384).

تصویر17: تندیس «مانجوسری«(manjusri)، تجسم بودایی خرد(دانشنامه اساطیر جهان؛76).