تحقیق بررسی روابط خارجی نادرشاه

تحقیق بررسی روابط خارجی نادرشاه
رشته تحصیلی : علوم انسانی

فرمت فایل : doc

تعداد صفحات : 49

حجم فایل (به کیلوبایت) : 29

فرمت دانلود : رار/ زیپ

مبلغ : 4000 تومان

خرید و دانلود

تحقیق بررسی روابط خارجی نادرشاه در 49 صفحه ورد قابل ویرایش 

مقدمه:

بعد از نادر شاه روابط خارجی ایران از توسعه‌ای كه در زمان  او پیدا كرده بود كاسته شد و محدود به مسائل مربوط به سرحدات عثمانی و نمایندگیهای تجارتی دول اروپایی در خلیج فارس گردید.

در مدت 22 سال حكمرانی كریم خان زند (1757-1779) مردم از یك دورة ‌صلح و آرامش برخوردار شدند و توانستند خرابیهایی كه در اثر جنگهای داخلی به وجود آمده بود تا حدودی ترمیم كنند. و در این دوران دوباره پای اروپائیها به ایران باز شد زیرا قبل از آن بر اثر حمله افغانها و اغتشاشات داخلی نمایندگی‌های تجاری اروپایی در ایران تعطیل شده بود.

به طور كلی در مناسبات سیاسی خارجی كریم خان زند به دو دسته از كشورها بر می‌خوریم:

1- كشورهای همسایه مانند عثمانی و روسیه و تا حدودی هندوستان

2- كشورهای اروپایی

دستة اول كشورهایی هستند كه ارتباط آنها با دولت مركزی ایران به دلیل سوابقشان از زمان صفویه بیشتر جنبة سیاسی داشت تا تجاری و بازرگانی و در دسته دوم كشورهای هلند، انگلیس و فرانسه قرار دارند كه انگیزة اصلی ارتباط آنها با ایران كسب سود و منفعت از طریق ایجاد دفاتر بازرگانی در بنادر خلیج فارس بود، چه آنها ایران را كشوری سودآور می‌دانستند.[1]

این كشورها با توجه به این كه می‌خواستند در روابط خود با ایران با امپراطوری وسیع و گسترده عثمانی رقابت نمایند و به نوعی موازنة قوا دست یابند تا برای گسترش روابط خود با ایران عملاً باعث تضعیف و یا محدودیت قدرت رو به گسترش عثمانی را موجب شوند.

سیاست خارجی كریم خان زند در ارتباط با دسته اول گاهی به مصالحه و گاهی به جنگ و درگیری – بجز هندوستان – انجامید. در رابطه با كشورهای اروپایی وكیل ابتدا سعی كرد با توجه به ضعف مفرط نیروی دریایی خود كمك و پشتیبانی آنها را در سركوبی میر مهنا كه سواحل و بنادر جنوبی ایران و راههای آبی خلیج فارس را ناامن كرده بود به دست بیاورد تا جایی كه حتی در رابطه با مزاحمتهای اعراب بین كعب به رهبری شیخ سلیمان تعهد كرد خسارت وارده به كشتیهای انگلیسی كمپانی هند شرقی را جبران كند ولی وقتی دورویی و ضعف پشتیبانی آنها را از طرحهای خود مشاهده كرد، دست به اقدامات دیگری زد كه به آن پرداخته می‌شود.

در عهد كریم خان هر چند روابط تجاری ایرانی بیشتر با انگلستان بود اما چون با هوشمندی خاصی می‌دید چگونه انگلستان بر تار و پود اقتصادی هندوستان مسلط شده است سعی كرد هرگز خود را اسیر سیاستهای اقتصادی و بازرگانی انگلیس نسازد.

روابط ایران و عثمانی

در عصر زند مناسبات ایران و عثمانی بیشتر جنبة‌ سیاسی داشت اگر چه ارتباط بازرگانی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. مرزهای طولانی مشترك بین دو كشور، اختلافات سیاسی بر سر اشغال برخی مناطق مرزی – كه اغلب متقابلاً صورت می‌گرفت- و گاه جانبداری از برخی اعراب مرزنشین از جانب یكی از دو كشور، وجود اماكن مقدسه شیعیان در خاك عثمانی و علاقة شیعیان ایران به زیارت ایران اماكن و بالاخره راه تجاری ایران به بازار تجارت جهانی از طریق عثمانی به طور كلی موضوع اصلی ارتباط دولت ایران و دولت عثمانی را تشكیل می‌داد. زمانی به دلیل برخی از این موارد و گاه به علت تشدید یكی از آنها روابط ایران و عثمانی شكل دیگر به خود می‌‌گرفت.

البته راه زمینی و تاریخی تجارت ایران به مركز مهم بازار وقت یعنی حلب از خاك عثمانی می‌گذشت و این راه نسبت به سایر راه‌ها كوتاه‌تر بود. با این همه تجار ایرانی هفته ها و ماه‌ها در كشور عثمانی به سر می‌بردند تا بتوانند كالاهای خود را در مراكز تجاری وقت در نواحی غرب عثمانی عرضه كنند، البته غیر از مخارج راه و هزینه حمل و نقل، گاه می‌بایستی عوارض سنگینی نیز بپردازند همچنین زوار ایرانی نیز گاه از پرداخت عوارض معاف نبودند. افزون بر‌آن ایرانیان مسافر مورد آزار عثمانیان قرار می‌گرفتند كه گاه تلفاتی نیز به همراه داشت همچنین عوامل دیگری نیز بر مناسبات ایران و عثمانی تأثیر می‌گذارد.[2]

در زمان كریم خان اعراب بنی كعب كه در ساحل راست اروند رود ساكن بودند و از تعدیات والی بغداد به ستوه آمده بودند به سرداری شیخ سلیمان از اروند رود گذشته و در ناحیه فلاحیه خوزستان ساكن شدند. هنگامیكه كریم خان مشغول انتظام امور غرب ایران بود شیخ سلیمان چند زورق فراهم آورد و مدخل اروند رود را در خلیج فارس بر روی مسافران و كشتیهای تجاری بست و به ویژه برای ابزار مخالفت با والی بغداد و حاكم بصره كشتیهای عثمانی را در دهنه رود توقیف كرد.[3]

می‌دانند كه كریم خان از ولاه كردستان معزول ساخت.

ماجرا از این قرار بود كه محمد پاشا برادر سلیمان پاشا حاكم كردستان عراق بود كه بعد از مرگ برادر به حكومت آن دیار رسیده ولی به وسیله عمر پاشا خلع شده بود و كریم خان در خواست برقراری مجدد او را داشت اما عمر پاشا به این درخواست  نیز وقعی نگذاشت . كریم خان سپاهی به سرداری علی مراد خان زند همراه محمد پاشا كرد و آنها را به جنگ عمر پاشا فرستاد. اما در گرماگرم جنگ، جناب علی مراد خان در حال مستی به دست تركان افتاد و به همین سبب ناگهان خود را در میان سنگر دشمن یافت و لشكریان بی سردارش منهزم شدند، عمر پاشا از ترس كریم خان علیمرادخان را روانه ایران كرد. كریم خان می‌خواست او را بكشد ولی به بالاخره به شفاعت صادق خان او را بخشود.[4]

حوادث فوق زمینه را برای حمله به بصره و تسخیر آن آماده ساخت بنابراین طی نبردهای ابتدا به سرداری علی محمد خان زند و سپس صادق خان زند بصره محاصره شد، البته قبل از اینكه جنگ ایران و عثمانی شروع شود، كریم خان در سال 1774 عبدالله بیك كلهر را به سفارت به استانبول فرستاد. سفیر ایران از سلطان عبدالحمید اول تقاضا كرد سر عمر پاشا را برای كریم خان بفرستد  و گرنه سپاه ایران به بصره حمله ور خواهد شد.

سلطان عبدالحمید كه در این هنگام سخت گفتار جنگ با روسها بود دستپاچه شد و بلافاصله محمود وهبی افندی را با نامه‌ای به سفارت نزد كریم خان فرستاد و در این نامه اشاره‌ای به روابط دوستی بین ایران و عثمانی و جلوس سلطان عبدالحمید شده بود و مسئله بصره می‌بایستی توسط محمد وهبی مطرح گردد، محمد وهبی قصد داشت تا با ادامه مذاكرات فرصت بیشتری بدست آورد و احتمال می‌داد كه پس از مرگ وكیل كه اكنون سالخورده بود مسئلة بصره حل خواهد شد، به ویژه كریم خان در این زمان دچار بیماری نیز بود. اما كریم خان زیر بار نرفت و چون دولت عثمانی از عزل و تنیه عمر پاشا استنكاف نمود در فوریه 1775 (1188 هـ. ق) یك سپاه شصت هزار نفری به فرماندهی برادرش صادق خان مأمور فتح بصره نمود.[5]

سپاه ایران به سرداری صادق خان زند، برادر كریم خان، اول محرم سال 1189 به اهواز و روز پانزدهم همین ماه به كنار اروند رود رسید، صادق خان دستور داد برای گذشتن از آب بدون توجه به بارش توپهای توپخانه بصره و كشتی‌های انگلیسی، روی رودخانه پلی از قایق و الوار و  زنجیر زده شود، ضمناً دو هزار نفر از شناگران ماهر به آن طرف رودخانه فرستاده شدند  تا سازندگان پل را از سوی دیگر آب  یاری كنند. پس از 18 روز پل حاضر شد و صادق خان توانست اوایل صفر 1189 سپاه خود را به آن سوی رودخانه بفرستد.[6]

بدین گونه شهر بصره در محاصرة سپاه ایران قرار گرفت . پیشروی سپاه ایران در شرایطی بود كه مدافعان بصره كه توسط نمایندگان تجارتی انگلستان با توپ و تفنگ حمایت شده بود، لذا سپاه ایران با مقاومت فوق‌العاده عثمانیها و اهالی شهر مواجه شد، از همین رو صادق خان برای تصرف سریع شهر دستور داد قلعه‌هایی در مقابل آن ایجاد كنند، در این زمان بسیاری از اعراب منطقه برای مساعدت به طرفین آمادة شدند از آب بگذرند و از جمله كسانی كه به ایرانیان كمك كردند یكی حاجی ناصر رئیس قبایل جزایر بود كه در مقابل تعهد حفاظت از آب سدهای رودخانه‌ها كه به راحتی می‌توانست محاصرة قوای ایران را متلاشی سازد به مدت یك سال زعامت قبایل و طوایف ناحیة‌جزایر را به دست آورد، و دیگر  اعراب قبیلة‌ بنی كعب بودند كه قصد داشتند چهارده فروند كشتی به قسمت‌ علیای اروند رود كه محل استقرار سپاه ایران بود بفرستند كه با مخالفت انگلیسیها مواجه شدند و نتوانستند به سپاه ایران كمك كنند. در این میان اعراب عمان در صدد برآمدند به مردم بصره كمك كنند آنان ارزاق و مواد غذایی خود را از طریق ایران یا بصره تأمین می‌كرند، اما كریم خان اجازة‌صدور كالا را به آنان نمی‌داد، به همین دلیل ، با صد فروند كشتی جنگلی و غیر جنگلی و دیگر آلات و ادوات به طرف بصره آمدند. ولی به هر حال اعراب عمان توانستند در زیر‌آتش توپخانه ایران خود را به بصره برسانند.[7]